Građane Bosne i Hercegovine koji putuju u Evropsku uniju u narednom periodu mogu očekivati duža čekanja na pojedinim graničnim prijelazima. EES kontrole nakon 6. septembra više se ne mogu privremeno ublažavati kada nastanu velike gužve, jer Evropska komisija zasad nije produžila tu mogućnost. Poseban pritisak očekuje se na granici BiH i Hrvatske.
Šta donose EES kontrole putnicima iz BiH
Evropski sistem ulaska i izlaska odnosi se na državljane zemalja izvan Evropske unije koji u šengenski prostor ulaze na kratki boravak, do 90 dana u periodu od 180 dana. Državljani BiH bez regulisanog boravka u EU obuhvaćeni su ovim režimom.
Sistem zamjenjuje klasično udaranje pečata u pasoš digitalnom evidencijom ulazaka i izlazaka. Prilikom prve registracije putniku se uzimaju fotografija lica i četiri otiska prstiju, dok se podaci o putnoj ispravi unose u sistem.
EES nije nova viza i za registraciju se ne plaća naknada, niti se zahtjev podnosi unaprijed. Postupak se obavlja na granici, a putnici koji imaju odgovarajuću boravišnu dozvolu ili dugoročnu vizu za EU ne ulaze u standardni režim za kratkoročne posjetioce.
Granica s Hrvatskom ostaje najosjetljivija tačka
Najveći praktični značaj sistem ima na granici Bosne i Hercegovine i Hrvatske, jednom od glavnih pravaca prema Evropskoj uniji. Hrvatski autoklub navodi da se EES primjenjuje na prijelazima prema BiH, Srbiji i Crnoj Gori, uz biometrijsku registraciju putnika na koje se pravila odnose.
Granična policija BiH ranije je upozorila da na privremenim međunarodnim prijelazima Vinica, Subašići i Vir nisu postojali tehnički uslovi za obradu putnika obuhvaćenih EES procedurama. Zbog toga su takvi putnici usmjeravani na prijelaze koji imaju potrebnu opremu.
Ovaj primjer pokazuje da dužina čekanja ne zavisi samo od pravila, već i od tehničkih i kadrovskih kapaciteta na prijelazima. Ako veliki broj putnika istovremeno bude morao prolaziti registraciju, obrada može usporiti saobraćaj i povećati postojeće kolone.
Komisija ističe sigurnost, sektor upozorava na redove
Tokom ranijih mjeseci primjene sistema pojedini evropski aerodromi i granični prijelazi suočavali su se sa višesatnim čekanjima. IATA je tražila produženje fleksibilnog režima, uz upozorenje da su duge kontrole dovele do propuštenih letova i konekcija.
Evropska komisija navodi da sistem donosi sigurnosne koristi i da je do kraja jula registrovano više od 145 miliona ulazaka i izlazaka, dok je početkom avgusta broj premašio 150 miliona. Komisija istovremeno razgovara s državama kojima su potrebna dodatna tehnička i operativna prilagođavanja.
Za putnike iz BiH najvažniji praktični savjet jeste da na granicu krenu s više vremena nego ranije, naročito na najprometnijim prijelazima. Nakon prve registracije kontrole bi trebale biti jednostavnije, ali ostaje pitanje može li infrastruktura pratiti svakodnevni broj putnika.
