Zimsko računanje vremena moglo bi biti povoljnije za zdravlje od trajnog ljetnog režima, zaključak je nove kanadske analize. Istraživači su razmatrali uticaj jutarnje svjetlosti na san, biološki sat, raspoloženje i svakodnevno funkcionisanje. Upozorili su da bi kasniji izlazak sunca zimi mnoge ljude ostavio u mraku tokom puta na posao ili u školu.
Jutarnja svjetlost usklađuje biološki sat
Glavni biološki sat u mozgu reguliše spavanje, budnost i niz drugih tjelesnih funkcija. Za pravilno funkcionisanje potrebno mu je svakodnevno usklađivanje s prirodnim ciklusom dana i noći. Jutarnja svjetlost pomaže pomjeranju ritma unaprijed, dok večernja svjetlost djeluje u suprotnom smjeru.
Istraživanje su predvodili psihijatar Rejmond Lam sa Univerziteta Britanske Kolumbije i njegove kolege. Tim je analizirao ranije radove o biološkim ritmovima, spavanju, raspoloženju i ekonomskim posljedicama, ali i iskustva zemalja koje su mijenjale način računanja vremena.
Jedan od autora, Ralf Mistlberger sa Univerziteta Sajmon Frejzer, objasnio je ovaj proces poređenjem s ručnim satom koji svakog dana kasni i mora se ponovo podesiti. Kada jutarnje svjetlosti nema dovoljno, ritam spavanja može se pomjeriti kasnije, iako škola i posao počinju u isto vrijeme.
Kasniji izlazak sunca može skratiti san
Neusklađenost između biološkog sata i društvenog rasporeda poznata je kao socijalni džetleg. Ljudi tada mogu ustajati prije nego što je njihov organizam prirodno spreman za buđenje, što povećava mogućnost kraćeg spavanja i može biti povezano s lošijim fizičkim i mentalnim zdravljem.
Razlika je izraženija u sjevernijim krajevima. U Torontu bi početkom januara sunce izlazilo u 7.51 prema zimskom računanju vremena, a prema ljetnom režimu tek u 8.51, pa bi osoba koja ustaje u sedam sati u oba slučaja praktično počinjala dan prije izlaska sunca.
Istraživači su analizirali i geografske podatke o životu na zapadnom rubu vremenske zone, gdje sunce izlazi kasnije. Pojedine studije povezuju takav položaj s kraćim snom i lošijim zdravstvenim i ekonomskim ishodima, ali on sam po sebi ne dokazuje direktnu uzročnost.
Naučnici prednost daju stalnom zimskom režimu
Tim je razmatrao i sezonski afektivni poremećaj, oblik depresije koji se češće javlja tokom zime. Jedno od mogućih objašnjenja jeste pomjeranje biološkog sata zbog nedovoljne ili kasnije jutarnje svjetlosti, dok terapija jakim jutarnjim svjetlom može pomoći da se ritam pomjeri unaprijed.
Posebno osjetljivi mogli bi biti tinejdžeri i mlađe odrasle osobe, čiji se biološki sat prirodno pomjera prema kasnijem odlasku na spavanje i buđenju. Autori istraživanja, objavljenog u časopisu Kanadskog medicinskog udruženja, priznaju da i stalno zimsko računanje vremena donosi raniji sumrak tokom zime.
Ipak, većina dostupnih dokaza, prema zaključku istraživača, ide u prilog tome da zimsko računanje vremena treba zadržati tokom cijele godine. Ako bi se izabralo trajno ljetno vrijeme, predlažu kasniji početak nastave i rada, više jutarnjeg svjetla te praćenje problema sa spavanjem, sezonskom depresijom i saobraćajnim nezgodama.
