Više od 200.000 buradi sa niskoradioaktivnim otpadom decenijama leži na dnu sjeveroistočnog Atlantika, na dubinama do pet kilometara. Nova istraživanja pokazala su da su mnogi kontejneri oštećeni, dok se oko njih razvio raznovrstan podvodni život. Naučnici sada analiziraju da li radionuklidi dospijevaju u sediment, vodu i organizme.
Kako je radioaktivni otpad završio na dnu Atlantika
Između 1949. i 1982. godine u sjeveroistočni Atlantik odloženo je više od 200.000 buradi sa takozvanim niskoradioaktivnim otpadom. Takva praksa bila je dio tadašnjih pokušaja nuklearne industrije da riješi problem odlaganja materijala nastalog ubrzanim razvojem te oblasti.
Ukupna masa odloženog materijala procjenjuje se na više od 150.000 tona. Burad se nalaze na dubinama između približno tri i pet kilometara, zbog čega je decenijama bilo malo poznato u kakvom su stanju i šta se događa u njihovoj neposrednoj okolini.
Dubokomorska lokacija dugo je bila teško dostupna za neposredno posmatranje. Naučni projekat iz Francuske sada nastoji utvrditi koliko su kontejneri degradirali tokom više od pola vijeka i kako se eventualni radioaktivni materijal ponaša u dubokomorskom okruženju.
Ekspedicija otkrila oštećene kontejnere i bogat život
Tokom istraživanja naučnici su pronašli kontejnere zahvaćene korozijom, a neki od njih bili su ozbiljno oštećeni. U junu 2025. godine autonomna podvodna vozila locirala su i mapirala više od 3.000 buradi na istraživanoj lokaciji.
Istraživači su se u maju 2026. vratili na područje podmornicom Nautile, koja može prevoziti tročlanu posadu. Spuštanje je obavljeno na približno 4.700 metara dubine, gdje su naučnici neposredno posmatrali stanje kontejnera i okolnog sedimenta.
Posebno zapažanje predstavljalo je prisustvo brojnih organizama oko odbačenih buradi. Na kontejnerima i u njihovoj blizini pronađene su morske sase, sunđeri, rakovi, ribe i druge vrste, pa je umjesto pustog dna zabilježen svojevrstan podvodni ekosistem.
Analize treba da pokažu širi utjecaj otpada
Prisustvo života oko kontejnera otvorilo je pitanje dugoročnog utjecaja otpada na lokalni ekosistem. Naučnici analiziraju uzorke vode, sedimenta i morskih životinja kako bi provjerili da li radionuklidi iz oštećenih buradi prelaze u okolinu i organizme.
Važno je razlikovati radioaktivnost neposredno uz izvor od dokaza o širokoj kontaminaciji okeana. Koncentracija može biti znatno veća u blizini oštećenog kontejnera, dok s udaljenošću može naglo opadati, a dosadašnja istraživanja ne ukazuju na masovnu kontaminaciju svjetskih okeana.
Rezultati analiza trebalo bi da pokažu koji radionuklidi izlaze iz buradi, koliko se materijal širi i da li se nakuplja u lokalnom morskom svijetu. Tako će istraživači dobiti precizniju sliku posljedica istorijskog odlaganja radioaktivnog otpada u Atlantiku.
