Politička promjena u Srbiji otvorila je pitanje budućnosti ekonomskog sistema Srbije i načina na koji bi nova vlast mogla sačuvati finansijsku stabilnost. Analize ukazuju da izborna pobjeda sama po sebi neće ukloniti političke privilegije, netransparentne projekte i regionalne razlike. Ključni zadatak biće usklađivanje različitih ekonomskih ideja u održiv program.
Naslijeđe ratova, sankcija i sporog oporavka
Ekonomsko stanje Srbije, prema ocjeni ekonomskog istoričara Adama Tuza, ne može se odvojiti od ratova, sankcija i izolacije tokom devedesetih. Podaci koje navodi pokazuju da se bruto domaći proizvod po stanovniku tek 2018. ili 2019. vratio na nivo prije raspada Jugoslavije, što ukazuje na dugotrajne posljedice izgubljenog razvoja.
Slika prosperiteta u dijelu Beograda zato ne predstavlja nužno svakodnevicu ostatka zemlje. Tuz posebno ukazuje na izgubljeno vrijeme u približavanju Evropskoj uniji, dok kineski kapital vidi kao izvor finansiranja infrastrukture, ali ne i kao zamjenu za prednosti dubljeg evropskog ekonomskog povezivanja.
Nakon parlamentarnih izbora 25. oktobra, pokret nastao izvan tradicionalnih stranaka moraće različite prijedloge pretvoriti u zajedničku politiku. Tuz u razgovoru za Foreign Policy prepoznaje više ekonomskih pravaca među saveznicima studentskog pokreta, ali ocjenjuje da oni još nisu objedinjeni u koherentan program.
Ekonomski sistem Srbije između stabilnosti i privilegija
Tuz Vučićev ekonomski bilans ne ocjenjuje isključivo negativno. Kao važan rezultat izdvaja fiskalnu konsolidaciju provedenu uz podršku Međunarodnog monetarnog fonda, nakon koje su javne finansije stabilizovane. Međutim, budžetsku disciplinu, prema njegovoj ocjeni, nije pratilo uklanjanje političkih privilegija.
U takvom modelu bliskost vlasti snažno utiče na pristup investicijama, dozvolama i državnim resursima. Zato izborni poraz vlasti sam po sebi ne rješava ekonomske probleme: mreže uticaja i pravila poslovanja mogu opstati i nakon promjene političkog vrha.
Među mogućim pravcima navode se odgovorno upravljanje budžetom, borba protiv korupcije i očuvanje monetarne stabilnosti, ali i manja zavisnost od stranih direktnih investicija. Socijalno orijentisani dio pokreta zagovara snažnije oporezivanje najbogatijih, ograničavanje moći oligarha i obnovu socijalne države.
Javni novac, domaća privreda i nadzor ulaganja
Nekadašnji guverner Narodne banke Srbije Dejan Šoškić predstavio je na RTS-u prioritete programa Studentske liste. Među njima su suzbijanje korupcije, prekid partijskog zapošljavanja, podsticanje privatnih investicija i smanjenje trgovinskog deficita, uz zalaganje za privredu zasnovanu na znanju umjesto na jeftinoj radnoj snazi.
Šoškić je upozorio na rizike korupcije u velikim infrastrukturnim projektima, dugove javnih preduzeća i finansijske probleme lokalnih vlasti. Više od 30 ekonomista, među kojima su Pavle Petrović, Milojko Arsić, Kori Udovički i Branimir Jovanović, odbacilo je tvrdnje da bi pobjeda Studentske liste nužno ugrozila dinar, plate ili penzije.
Potpisnici su, umjesto toga, upozorili na razvoj zasnovan na privilegijama investitorima, jeftinoj radnoj snazi i netransparentnim projektima. MMF je preporučio bolji izbor i nadzor velikih javnih investicija, uz veću transparentnost i kontrolu rizika povezanih s Putevima Srbije i Gradom Beogradom.
