Pančićeva omorika, drevna i rijetka vrsta koja je na evropskom kontinentu opstala milionima godina, danas se suočava s ozbiljnim pritiscima. Monografija profesora Milana Mataruge mogla bi ovu prirodnu vrijednost predstaviti univerzitetskim bibliotekama širom svijeta. Istovremeno, istraživači upozoravaju na male populacije, ograničeno obnavljanje, klimatske promjene i požare.
Monografija otvara vrata međunarodnoj naučnoj javnosti
Monografija „Pančićeva omorika“ dobila je „Povelju uspjeha“ na Međunarodnom sajmu knjiga u Beogradu. Profesor Šumarskog fakulteta Univerziteta u Banjoj Luci Milan Mataruga rekao je da je knjiga prevedena na engleski jezik, uz očekivanje da bude predstavljena preko izdavača Springer Nature.
Mataruga je naveo da bi takva saradnja omogućila da monografija stigne do univerzitetskih biblioteka širom svijeta. Knjiga je prethodno predstavljena na štandu Republike Srpske, a posebnu zahvalnost autor je uputio Predstavništvu Republike Srpske u Srbiji.
Prema Mataruginim riječima, priznanje ima profesionalni i lični značaj, ali predstavlja i priznanje saradnicima uključenim u dugogodišnja istraživanja i zaštitu vrste. Istakao je da je najvažnije što je omorika zahvaljujući knjizi dospjela u središte pažnje javnosti i naučne zajednice.
Drevna vrsta suočena s klimatskim promjenama
Činjenica da je Pančićeva omorika preživjela milione godina ne znači da joj je opstanak osiguran, upozorio je Mataruga. Pojedine prirodne populacije veoma su male i međusobno izolovane, dok je njihovo prirodno obnavljanje ograničeno.
Klimatske promjene i šumski požari dodatno povećavaju rizike za ovu vrstu. Mataruga smatra da o njenoj vrijednosti treba govoriti na naučnim skupovima, ali i u školama, medijima i široj javnosti, jer zaštita zavisi i od razumijevanja njenog značaja.
Autor je omoriku opisao kao prirodnu vrijednost koja nosi identitet prostora. Prema njegovom objašnjenju, vrsta je nekada bila prisutna na evropskom kontinentu, dok je danas sačuvana kod nas, što njen lokalni značaj povezuje sa širim naučnim i prirodnim nasljeđem.
Više od dvije decenije rada na očuvanju vrste
Materijali za monografiju prikupljani su duže od 20 godina, dok su intenzivna istraživanja trajala više od desetljeća. Samo pisanje knjige trajalo je godinu dana, a cilj je bio objediniti dotadašnja saznanja o jednoj od najzanimljivijih i najzagonetnijih evropskih vrsta drveća.
Monografija obrađuje istoriju otkrića, rasprostranjenost, biologiju, ekologiju, genetičku raznolikost i prirodno obnavljanje omorike. Obuhvaćene su i savremene prijetnje, mogućnosti zaštite te sva poznata staništa, bez obzira na to na kojoj se obali Drine nalaze.
Kao naredni prioritet Mataruga je izdvojio zaštitu tri konzervacione plantaže podignute tokom 2024. godine uz podršku UNDP-a i domaćih institucija. U pripremi su i dva naučna rada koji bi trebali objediniti desetogodišnje rezultate istraživanja i biti objavljeni u međunarodnim časopisima.
