U Bosni i Hercegovini odgovornost za održavanje zgrada uglavnom je propisana, ali preventivna provjera konstruktivne sigurnosti objekata nije sistemski uređena. Institucionalni odgovori i revizorski nalazi ukazuju na praznine u evidencijama, nadzoru i radu zajednica etažnih vlasnika. Poseban problem predstavljaju stariji objekti, naknadne izmjene i područja izložena seizmičkom riziku.
Odgovornost postoji, ali evidencije nisu potpune
U Republici Srpskoj za individualne kuće odgovaraju vlasnici, dok su kod kolektivnih zgrada za održavanje zaduženi etažni vlasnici, odnosno zajednice etažnih vlasnika. Nadzor nad sprovođenjem propisa obavljaju urbanističko-građevinska inspekcija i komunalna policija u lokalnim zajednicama.
Revizija upravljanja održavanjem zgrada u Republici Srpskoj, za period od 2019. do 2023. godine, utvrdila je slabosti u evidencijama, organizaciji zajednica, radu upravnika i nadzoru. Prema nalazima revizije, najmanje 30 posto zajednica etažnih vlasnika nije registrovano, dok više od polovine registrovanih ne funkcioniše uspješno.
Takvo stanje otežava svaku ozbiljnu procjenu rizika. Bez ažurnih podataka o objektima, vlasnicima i načinu upravljanja, teško je odrediti koje zgrade zahtijevaju detaljan pregled i gdje bi javne institucije morale reagovati prije pojave ozbiljnog problema.
Starost zgrade sama po sebi nije dokaz rizika
U Tuzli ne postoji važeći propis na nivou Federacije BiH, Tuzlanskog kantona i grada koji bi kolektivne stambene zgrade obavezivao na pregled konstruktivnog stanja samo zbog starosti iznad 50 godina. Inspekcija može narediti mjere kada se utvrdi opasnost, ali to nije isto što i preventivni program.
Grad Gradiška naveo je da korisnik objekta treba pratiti njegovu bezbjednost i, kada je potrebno, angažovati stručnu instituciju ili drugo licencirano pravno lice. Ipak, tamošnja građevinska inspekcija do sada nije primila obavijest o stručnoj ocjeni rezultata osmatranja objekata.
Sanacija krova, fasade ili energetske efikasnosti može poboljšati stanje zgrade, ali ne predstavlja automatski procjenu konstruktivne sigurnosti objekata. Gradiška je za sanaciju tri stambena objekta do kraja 2024. odobrila 387.707,34 KM, ali taj podatak ne potvrđuje obavljene konstrukcijske preglede.
Struka predlaže procjenu prema nivou rizika
Republička uprava za inspekcijske poslove Republike Srpske navela je da se kontrolni pregledi javnih i stambenih objekata obavljaju u periodu do deset godina, a industrijskih do pet godina. Mostovi i tuneli kojima upravljaju javna preduzeća, prema tom odgovoru, pregledaju se svake dvije godine.
Nisu, međutim, dostavljeni podaci o broju obavljenih pregleda, utvrđenim nepravilnostima i preduzetim mjerama. Stručnjak Anđelko Cumbo upozorava na ranjivost dijela starijeg građevinskog fonda, posebno u Banjoj Luci, gdje dodatni faktor predstavlja seizmički rizik.
Cumbo predlaže brzu vizuelnu procjenu i razvrstavanje objekata prema nivou rizika, nakon čega bi se detaljno pregledali oni kod kojih postoji veća vjerovatnoća problema. Takav model ne bi unaprijed proglašavao sve stare zgrade nesigurnim, već bi resurse usmjerio prema prioritetnim slučajevima.
