Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić mogao bi na zasjedanju Generalne skupštine Ujedinjenih nacija otvoriti pitanja presuda i odgovornosti za ratove devedesetih. Autor analize Edin Subašić takav nastup tumači kao pokušaj relativizacije sudski utvrđenih činjenica. Bosanskohercegovačka delegacija, predvođena Denisom Bećirevićem, suočit će se s osjetljivim diplomatskim izazovom.
Najavljena revizija historije pred Generalnom skupštinom UN-a
Zasjedanje Generalne skupštine UN-a zakazano je za 23. septembar, a planirane teme uključuju klimatske promjene i tranziciju. Prema navodima iz analize, srbijanska delegacija predvođena Vučićem mogla bi tokom generalne debate govoriti o navodno nepravednom kažnjavanju Srbije, presudama u Hagu i odnosu međunarodne zajednice prema Srbima.
Subašić ocjenjuje da bi takav nastup predstavljao političku predstavu usmjerenu na promjenu međunarodne percepcije uloge Srbije u ratovima devedesetih. U toj interpretaciji, Beograd bi pokušao ublažiti značaj presuda Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju i Međunarodnog suda pravde, kao i rezolucija o genocidu.
Posebno se navodi mogućnost da se u javnosti plasira teza o Srbima kao žrtvama genocida i međunarodne zavjere. Autor smatra da se kroz takav narativ ne osporavaju samo pojedinačne odluke, već se nastoji dugoročno oblikovati način na koji će međunarodna javnost posmatrati događaje iz devedesetih.
Dokumenti i presude kao prepreka promjeni činjenica
Analiza podsjeća da su rezolucije o genocidu u Srebrenici usvojili brojni parlamenti i vlade, kao i više od 90 država kroz Rezoluciju Generalne skupštine UN-a iz 2024. godine. Zbog toga Subašić ocjenjuje da je teško očekivati potpunu međunarodnu reviziju ključnih činjenica o ratu i odgovornosti.
Kao važne dokaze autor izdvaja dokumente institucija Srbije, uključujući navode Ministarstva pravde i Specijalnog tužilaštva iz 2010. godine o međunarodnom oružanom sukobu između Bosne i Hercegovine i tadašnje Savezne Republike Jugoslavije. U tekstu se navodi i da su srpske vlasti tada prihvatale pravnu relevantnost presuda ICTY-ja.
Među ostalim dokumentima spominju se zapisi o djelovanju Vojske Jugoslavije preko Drine, takozvani 30. kadrovski centar VJ, unapređenje Ratka Mladića i isplata njegove generalske penzije. Subašić te materijale predstavlja kao pokazatelje političke, vojne i finansijske povezanosti Beograda s Vojskom Republike Srpske.
Politička poruka i odgovor Bosne i Hercegovine
Autor analize navodi da je međunarodna reakcija na veličanje Ratka Mladića otvorila prostor za različita politička tumačenja. Dok su pojedini američki kongresmeni osudili učešće zvaničnika Srbije i Republike Srpske, reakciju State Departmenta opisuje kao nedovoljno jasnu i bez direktnog spominjanja tih zvaničnika.
U tekstu se navodi i da je bivši ambasador SAD-a u Sarajevu Michael Murphy takav razvoj događaja opisao kao namjerni politički zaokret na štetu Bosne i Hercegovine. Istovremeno, podrška Washingtona presudama liderima kosovske OVK u Beogradu je, prema analizi, iskorištena za izgradnju narativa o međunarodnom razotkrivanju drugih počinilaca.
Subašić zaključuje da sudski dokumenti i pravosnažne presude predstavljaju snažnu prepreku pokušajima da se promijeni historijski okvir ratova u Bosni i Hercegovini. Ipak, upozorava da politika i javno mnijenje mogu deformisati percepciju događaja, zbog čega od bh. delegacije očekuje efikasan i argumentovan odgovor u UN-u.
