Predizborni period u Bosni i Hercegovini ponovo je otvorio pitanje granice između javnog interesa i političke promocije. Prema monitoringu Transparency Internationala BiH, evidentirano je više od 2.850 potencijalnih zloupotreba javnih resursa, dok je vrijednost započetih i otvorenih radova premašila 745 miliona KM. Istovremeno, jednokratna davanja građanima iznosila su oko 78 miliona KM.
Javni radovi i davanja uoči izbora
Oko 70 odsto evidentiranih slučajeva koji se odnose na korištenje javnog novca povezano je s javnim radovima i infrastrukturnim projektima. U mjesecima pred izbore građani su mogli pratiti otvaranja, asfaltiranja i predstavljanje različitih projekata, često uz prisustvo ili promociju političkih aktera.
Jednokratna davanja postala su još jedan prepoznatljiv element predizborne politike. Prema podacima monitoringa, građanima je podijeljeno oko 78 miliona KM, pri čemu se najveći dio odnosio na Republiku Srpsku, gdje je za penzionere, učenike i studente izdvojeno približno 57 miliona KM.
Srđan Traljić iz Transparency Internationala BiH naveo je da su među najčešćim pojavama bile zloupotrebe javnih resursa, javni radovi i njihovo političko promovisanje, kao i jednokratna i nenovčana davanja. Prema njegovim riječima, takve aktivnosti političkim akterima mogu donijeti veću vidljivost i izbornu korist.
Kazne ne odvraćaju političke aktere
Centralna izborna komisija BiH izricala je novčane kazne zbog kršenja izbornih pravila. Prema podacima objavljenim 22. septembra, političke stranke i kandidati kažnjeni su ukupno s oko 750.000 KM, ali iz Transparency Internationala BiH upozoravaju da mnogi evidentirani slučajevi nisu završeni sankcijama.
Ta organizacija ranije je saopštila da je CIK promijenio pristup u odnosu na ranije izborne cikluse i da se, prema njihovoj ocjeni, sve manje kažnjavaju neke od najčešćih zloupotreba. Traljić smatra da novčane kazne ne stvaraju dovoljan odvraćajući efekat, jer ih stranke mogu platiti javnim novcem.
CIK je podsjetio da Izborni zakon BiH zabranjuje korištenje javnih sredstava i resursa za potrebe izborne kampanje ili ostvarivanje političke koristi. Ipak, pitanje ostaje da li su postojeći mehanizmi dovoljno snažni da spriječe aktere da budžetska sredstva koriste na način koji im može pomoći na izborima.
Granica između javne funkcije i kampanje
Politička analitičarka Tanja Topić ocijenila je da su se određene aktivnosti koje su ranije povezivane s izbornim danom pomjerile u raniji period. Prema njenom tumačenju, oni koji su ranije koristili prostor izbornog dana za malverzacije nastojali su dio takvih aktivnosti završiti prije glasanja.
ODIHR je upozorio da povećanje socijalnih naknada samo po sebi ne mora predstavljati kršenje zakona, ali može zamagliti granicu između države i političke stranke. Takve mjere, prema izvještaju, mogu vladajućoj stranci pružiti neprimjerenu izbornu prednost, posebno kada se vremenski podudaraju s kampanjom.
Ekspert za provođenje izbora Vehid Šehić upozorio je da se projekti finansirani javnim novcem često predstavljaju kao rezultat rada pojedinaca ili stranaka. Podaci pokazuju da problem nije ograničen na jednu instituciju ili nivo vlasti, pa zloupotreba javnih resursa ostaje pitanje odgovornosti i nakon zatvaranja biračkih mjesta.
